ΤΟ ΠΟΡΤΡΕΤΟ ΤΩΝ ΜΗΝΩΝ ― ΜΑΡΤΙΟΣ

     Ο τρίτος μήνας του πολιτικού έτους, που διαρκεί 31 ημέρες. Αρχικά ήταν ο πρώτος μήνας του δεκάμηνου Ρωμαϊκού ημερολογίου, λόγω της εαρινής ισημερίας. 

     Πήρε το όνομά του από τον θεό Άρη (𝐌𝐚𝐫𝐬, 𝐌𝐚𝐫𝐭𝐢𝐮𝐬 στα Λατινικά), που θεωρούταν ο γενάρχης των Ρωμαίων. 

     Με τη μεταρρύθμιση του 153 π.Χ, όταν προστέθηκαν ο Ιανουάριος και ο Φεβρουάριος, ο Μάρτιος έλαβε την τρίτη θέση στο δωδεκάμηνο, πλέον, ρωμαϊκό ημερολόγιο.

Αρχαία Ρώμη

     Τον Μάρτιο γιορτάζονταν στην Αρχαία Ρώμη τα :

• ❝Ματρωνάλια❞ (𝐌𝐚𝐭𝐫𝐨𝐧𝐚𝐥𝐢𝐚), προς τιμή της θεάς Ήρας την 1η του μηνός. Οι παντρεμένες γυναίκες της Ρώμης (𝐌𝐚𝐭𝐫𝐨𝐧𝐚𝐞) πρόσφεραν στη θεά αγελάδες και χήνες, τα ιερά ζώα της Ήρας, ενώ δέχονταν δώρα από του συζύγους τους.
• ❝Αγωνάλια❞ (𝐀𝐠𝐨𝐧𝐚𝐥𝐢𝐚), προς τιμή τoυ θεού Άρη, από τους φύλακες του ναού του Αγωναλείς (𝐀𝐠𝐨𝐧𝐚𝐥𝐞𝐬). H γιορτή, που περιλάμβανε χορούς και τραγούδια, διαρκούσε ως τις 27 Μαρτίου.
• ❝Λιμπεράλια❞ (𝐋𝐢𝐛𝐞𝐫𝐚𝐥𝐢𝐚), προς τιμή του θεού Λίμπερ (Διονύσου) στις 25 Μαρτίου. Η γιορτή ήταν αφιερωμένη στους νέους που συμπλήρωναν το 16ο έτος της ηλικίας τους. Την ημέρα αυτή παραλάμβαναν την ανδρική τήβεννο και εισέρχονταν πανηγυρικά στην ανδρική ηλικία. 

Αττικό Ημερολόγιο

     Στο αρχαίο Αττικό ημερολόγιο ο Μάρτιος αντιστοιχούσε με το δεύτερο δεκαπενθήμερο του μήνα ❝Ανθεστηριώνα❞ και το πρώτο δεκαπενθήμερο του μήνα ❝Ελαφηβολιώνα❞. 

     Το διάστημα αυτό στην Αθήνα γιορτάζονταν τα :

• Μυστήρια εν Άγραις (βλέπε εδώ ➧ www.sansimera.gr/articles/1057), προς τιμή της Περσεφόνης. Ήταν το προπαρασκευαστικό στάδιο για όσους επιθυμούσαν να συμμετάσχουν στα Ελευσίνια Μυστήρια.
• Διάσια (βλέπε εδώ ➧ www.sansimera.gr/articles/1058), προς τιμή του Μειλιχίου Δία, στις όχθες του Ιλισσού. Ο Μειλίχιος Δίας, που δεν πρέπει να ταυτίζεται με τον Ολύμπιο θεό, ήταν προστάτης των παιδιών. Οι γονείς πρόσφεραν δώρα στα παιδιά τους, ενώ πρόσφεραν θυσία στον θεό ένα πρόβατο από τον Δήμο Έρχιας (σημερινά Σπάτα). Επακολουθούσε γλέντι και φαγοπότι μέχρι το βράδυ.
• Τα εν Άστει Διονύσια (βλέπε εδώ ➧ www.sansimera.gr/articles/1059) ή Μεγάλα Διονύσια, προς τιμή του θεού Διονύσου. Γιορτή που καθιέρωσε ο τύραννος Πεισίστρατος το 6ο π.Χ. για να κερδίσει τον λαό της Αθήνας. Περιλάμβανε πομπές με ομοιώματα φαλλών, θυσίες και διαγωνιστικές θεατρικές παραστάσεις (διθυραμβικοί και δραματικοί αγώνες), τις δαπάνες των οποίων επωμίζονταν πλούσιοι Αθηναίοι, σύμφωνα με τον θεσμό της χορηγίας. Με τα Μεγάλα Διονύσια συνδέεται η γέννηση της τραγωδίας. 

Θρησκευτική διάσταση και εθνική επέτειος

     Ο Μάρτιος είναι άρρηκτα δεμένος με τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή (βλέπε εδώ ➧ www.sansimera.gr/articles/736) ή Σαρακοστή, τη μεγάλη νηστεία πριν από το Πάσχα (βλέπε εδώ ➧ www.sansimera.gr/articles/87). 

     Σχετική και η παροιμία «Δεν λείπει ο Μάρτης απ❜ τη Σαρακοστή» ή «Λείπει ο Μάρτης με τη Σαρακοστή;» που λέγεται για άτομα που παρευρίσκονται ή αναμειγνύονται παντού. 

Λαογραφία

     Το λαογραφικό περιεχόμενο του Μαρτίου είναι πλούσιο και σχετίζεται με την θέση του ως πρώτου μήνα άνοιξης, αλλά και με τις άστατες καιρικές συνθήκες που επικρατούν και έχουν αποφασιστική σημασία για την γεωργοκτηνοτροφική παραγωγή. 

     Αυτή η διαπίστωση αναδεικνύεται από την πληθώρα των σχετικών παροιμιών, αλλά και από τις διάφορες ευτράπελες διηγήσεις της ελληνικής παράδοσης.

     Μία από αυτές είναι οι «Ημέρες της Γριάς», όπου για να δικαιολογηθούν οι λιγότερες μέρες του Φεβρουαρίου σε σχέση με τους άλλους μήνες, είναι γνωστή η λαϊκή παράδοση ότι ο Μάρτιος δανείστηκε από τον Φεβρουάριο τις τρεις τελευταίες ημέρες του, τις πιο χειμωνιάτικες, για να τιμωρήσει την γριά τσοπάνισσα των βουνών που καυχήθηκε ότι τελειώνοντας ο Μάρτιος δεν μπόρεσε να της κάνει κακό.

     Μια άλλη διήγηση αναφέρει ότι ο Μάρτιος είχε δύο γυναίκες, μία καλή κι μία κακή, και ανάλογα με αυτή που έχει κοντά του είναι και ο καιρός. 

     Σύμφωνα με μια τρίτη παράδοση, ο Μάρτιος έπαψε να είναι ο πρώτος μήνας του έτους, επειδή οι άλλοι μήνες του αφαίρεσαν τα πρωτεία και τα έδωσαν στο Γενάρη, επειδή τους ξεγέλασε πίνοντας όλο το κρασί από το κοινό τους βαρέλι. 

     Έτσι, όταν ο Μάρτης θυμάται το κρασί που ήπιε, χαμογελάει και ο καιρός είναι ξάστερος, όταν όμως θυμάται την τιμωρία του και τα πρωτεία που έχασε, κλαίει και ο καιρός είναι βροχερός.

     Πανελλήνια γνωστό είναι το έθιμο του Μάρτη (βλέπε εδώ ➧ www.sansimera.gr/articles/131), σύμφωνα με το οποίο το πρωί της πρωτομηνιάς οι μητέρες δένουν στον καρπό του χεριού των παιδιών τους μια στριμμένη ασπροκόκκινη κλωστή, τον «Μάρτη», για να τα προφυλάξει από τις ακτίνες του ηλίου, που πιστεύεται ότι είναι βλαβερές αυτή την εποχή. 

     Η θέση του Μαρτίου ως του πρώτου μήνα του έτους παλαιότερα συνετέλεσε, ώστε η πρώτη ημέρα του να έχει τη σημασία της Πρωτοχρονιάς στο λαϊκό καλεντάρι, με πλήθος εθίμων μαγευτικού χαρακτήρα. 

     Έτσι, την 1η Μαρτίου σε πολλά μέρη συνήθιζαν να δίνουν σημασία στο ποδαρικό, να ραντίζουν το σπίτι με νερό, να σπάνε πήλινα αντικείμενα ή να τα ρίχνουν έξω από το σπίτι. 

     Σε ορισμένα μέρη της Κρήτης μαστίγωναν συμβολικά με χλωρά κλαδιά ανθρώπους και ζώα, πιστεύοντας ότι τους μεταδίδουν τη θαλερότητα που έχουν τα κλαδιά αυτά.

Παροιμίες για τον Μάρτιο

• Άλλα λογαριάζει ο Μάρτης κι άλλα η Σαρακοστή.

• Αν δώσει ο Μάρτης δυο νερά κι ο Απρίλης άλλο ένα, χαρά σ❜ εκείνο το ζευγά που ❜χει πολλά σπαρμένα.
• Αν δώσει ο Μάρτης και κακιώσει, μες στα χιόνια θα μας χώσει.
• Από Μάρτη καλοκαίρι κι από Αύγουστο χειμώνα.
• Από Μαρτιού πουκάμισο κι από Αυγούστου κάπα.
• Από τον Μάρτη πουκάμισο, από τον Αύγουστο σεγκούνι (παλτό).
• Κάλλιο Μάρτη καρβουνιάρη, παρά Μάρτη καψαλιάρη (Καλύτερα κρύο παρά ζέστη).
• Κάλλιο Μάρτη στις γωνιές, παρά Μάρτη στις αυλές (Καλύτερα να κάνει ο Μάρτης βροχές, κρύο και να είμαστε στη γωνιά, παρά ήλιο και να είμαστε στις αυλές).
• Κάποια τσουρλού, κάποια (μ)πουρδού, το Μάρτη νυχτογνέθει.
• Λείπει ο Μάρτης απ❜ τη Σαρακοστή;
• Μάρτη βροχερέ κι Απρίλη χιονερέ.
• Μάρτη έβρεχε; Θεριστής χαιρότανε.
• Μάρτη φύλαγε τ❜ άχερα, μη χάσεις το ζευγάρι.
• Μάρτη, Μάρτη βροχερέ κι Απρίλη δροσερέ.
• Μάρτης βρέχει; Ποτέ μην πάψει!
• Μάρτης είναι νάζια (χάδια) κάνει, πότε κλαίει, πότε γελάει.
• Μάρτης, γδάρτης και κακός παλουκοκαύτης. Τα παλιόβοϊδα τα γδέρνει, τα δαμάλια τα παιδεύει.
• Μάσε ξύλα για το Μάρτη, μην κάψεις τα παλούκια.
• Μη σε γελάσει ο Μάρτης το πρωί και χάσεις την ημέρα.
• Μήδε ο Μάρτης καλοκαίρι, μήδ❜ ο Αύγουστος Χειμώνας. 

ΣΧΕΤΙΚΑ

Εορτολόγιο ⎯ Μάρτιος 2026 ➧ www.sansimera.gr/namedays/calendar/3 

Πηγή : www.sansimera.gr/articles/500/179 │ © SanSimera.gr - www.sansimera.gr/proverbs/categories/173 │ © SanSimera.gr